Op recept bij de app-otheek

22-10-2014 / Het Parool / Kinderen die dankzij een computerspelletje beter herstellen van kanker en artsen die het gesprek met de patiënt leren aangaan via een game: voor spellen lijkt een belangrijke rol te zijn weggelegd in de gezondheidszorg. / Lees het hier

Het Parool - 22 oktober 2014

Het Parool – 22 oktober 2014

Games voor serieuze doeleinden, zoals in het bedrijfsleven, het onderwijs en de zorg, zijn bezig aan een opmars. De ontwikkelaars van dit soort ‘spelletjes’ vormen één van de snelst groeiende bedrijfssectoren in Nederland. De serieuze spelletjes kregen in april zelfs hun eigen bolwerk: het Center for Applied Games (CAG) op de Plantage Middenlaan in Amsterdam. Jurriaan van Rijswijk (45), creatief directeur van het CAG, is achttien jaar geleden al begonnen spellen toe te passen voor serieuze materie. “Ik was een Wageningse ingenieur en merkte dat de wiskundige modellen waar ik mee werkte nogal abstract waren. Maar als ik er een visuele laag aan toevoegde dan begrepen mensen het ineens,” zegt Van Rijswijk.

Door middel van een spel kunnen mensen heel goed en snel nieuwe dingen aanleren. “Spelen zit ons dna. Kinderen leren de hele dag spelenderwijs: fietsen leer je bijvoorbeeld ook niet uit een boek.”

Door te spelen leren kinderen in een veilige omgeving risico’s in te schatten – wat ze tijdens het spel leren, kunnen ze later toepassen in andere situaties. Volwassenen leren dat vaak weer een beetje af en dan wordt de boel een stuk serieuzer. Daarbij komt dat we spellen volgens Van Rijswijk een tijdje uit het oog zijn verloren. “Voordat de televisie er was, was het populairste tijdverdrijf het bordspel. De televisie heeft ons daarvan afgeleid, maar inmiddels herontdekken we het spel weer, en nu in digitale vorm.”

Van Rijswijk was over de jaren betrokken bij de ontwikkeling van vele spellen, maar in 2007 werkte hij voor het eerst mee aan de ontwikkeling van een game voor de gezondheidszorg. “Het heet Re-mission en is bedoeld voor kinderen die herstellen van kanker. Als een soort lief schietspelletje konden de kinderen antibiotica, chemokuren en messen afvuren op de kanker in het lichaam van personage Roxy.”

De patiënten leren in het spel dat Roxy door het regelmatig en op vaste tijdstippen toedienen van medicijnen langzaam beter wordt. “Als dat voor Roxy werkt, dachten de kinderen, dan werkt dat vast ook voor mij. De uitkomst was dat kinderen die het spel gespeeld hadden, sneller herstelden, omdat ze trouwer waren aan hun medicatie.”

Het Parool - 22 oktober 2014

Het Parool – 22 oktober 2014

Door het werk voor Re-mission kwam hij erachter dat er in Nederland nog niet veel gebeurde op het terrein van games voor de gezondheidszorg. Na een bezoek aan een conferentie van Games for Health in Boston zette Van Rijswijk een Europese versie van het platform op: Games for Health Europe. “Daaruit is een netwerk ontstaan van zo’n vijftienduizend mensen: professionals, spelontwikkelaars, artsen en geïnteresseerden.”

Met Games for Health Europe wil hij het gebruik van en onderzoek naar games in de zorg stimuleren. Op het jaarlijkse congres, 27 en 28 oktober in Utrecht, worden nieuwe games en onderzoek gepresenteerd. En er is een platform in ontwikkeling om het hele jaar door kennis te delen. Eén van de nieuwigheden is Coach4Life van de Nierstichting dat mensen met chronische nierschade helpt langer van de dialyse te blijven door hen te ondersteunen met het volhouden van een streng dieet.

Maar het gaat niet alleen om spelletjes voor patiënten, ook artsen en studenten geneeskunde kunnen er baat bij hebben. “Sommige artsen in opleiding zijn erg gefocust op het medische aspect en vergeten soms te luisteren naar de patiënt of om naar het kostenplaatje te kijken. Een nieuw spelletje helpt ze daarmee rekening te laten houden.” Als in het spel een tachtigjarige patiënt wordt gepresenteerd met een plekje op een long en een levensverwachting van een maand, word je als arts voor moeilijke keuzes gesteld. “Ga je een behandeling van twee jaar beginnen? Wat is zinvol? En wat zijn de kosten?”

Een ander voorbeeld is een game voor de Wii waarbij artsen hun behendigheid met bepaalde operaties kunnen oefenen. “Maar zelfs als het een gewoon spelletje voor de lol is, blijkt de oog-handcoördinatie er al veel door te verbeteren. Uit onderzoek blijkt dat chirurgen die gamen, minder fouten maken.”

Proteïnestructuren vouwen

Daarnaast zijn er nog onderzoekers die de krachten van gamers bundelen: “Gamers zijn bij uitstek mensen die graag complexe problemen en puzzels oplossen. Zo is er een spel dat gamers uitdaagt om ingewikkelde proteïnestructuren op te vouwen. Dat is nodig om een medicijn te laten werken, maar een computer zou er nooit in slagen het voor elkaar te krijgen.”

Van Rijswijk voorziet een plek waar artsen en patiënten terecht kunnen voor games, want nu is er nog geen verzamelplek van gezondheidsspellen. “Een echte ‘app-otheek’ moet het worden, waar patiënten hun therapie in de vorm van een spel kunnen ophalen. Alles op recept van een arts natuurlijk, en alleen spelletjes die bewezen betrouwbaar zijn.” Hij hoopt dat in de toekomst zorgverzekeraars de spelletjes zullen vergoeden als onderdeel van de behandeling van ziektes. Maar ook artsen zullen in het centrum terecht kunnen voor traininggames.

Het vertrouwen van de medische sector heeft hij in elk geval al. Artsen moeten zich jaarlijks bijscholen om op de hoogte te blijven van de nieuwste ontwikkelingen en kunnen sinds kort studiepunten krijgen voor een bezoekje aan het congres. “Zo leiden we zelf ook weer mensen op, met onze ‘nuttige’ spelletjes, zoals ze in België genoemd worden.” Maar hij houdt zich niet alleen bezig met serieuze spellen: in zijn vrije tijd speelt hij graag Angry Birds.

‘De zorg moet betrokken zijn bij ontwikkeling’

Eén van de sprekers op het Games for Health Europecongres, volgende week in Utrecht, is chirurg Marlies Schijven (44), projectleider serious games in het AMC. “Wij gebruiken graag de kracht van het willen spelen voor bijvoorbeeld artsen in opleiding en bij de revalidatie van patiënten.”

Een voorbeeld van een game waaraan Schijven heeft meegewerkt, is een spel dat chirurgen leert snel moeilijke beslissingen te nemen. Maar ook een spel dat patiënten helpt bij het revalideren van bijvoorbeeld een gebroken pols, waarbij de arts gegevens over de voortgang uit de game kan halen.

Ze is ervan overtuigd dat er een grote toekomst is voor in games in de gezondheidszorg, maar er zijn nog wel een paar uitdagingen: “Voor het succes van zulke games is het nodig dat we vanuit de zorg zelf betrokken zijn bij de ontwikkeling. Een co-creatie van gamedevelopers, zorgprofessionals en onderzoekers. Want van elkaars vakgebied heeft niet iedereen kaas gegeten. Daarnaast zullen overheid, verzekeraars en ieder ander de games alleen serieus kunnen nemen als er wetenschappelijk onderzoek gedaan is naar de werking. Net als bij medicijnen gaan artsen geen app of game voorschrijven als niet bewezen is dat het werkt.” Op dit moment gebeurt dat nog lang niet bij alle spellen.’

Plaatsing met toestemming van Het Parool