Waarom HSP geen stoornis is – Deel 5: Waarom kan je het beter niet zo noemen?

Onder hoogsensitieve mensen hoor je soms: ‘ik heb de diagnose gehad’ of ‘HSP is een aandoening’. Daarom is het hoog tijd om aan de hand van een aantal vragen te bekijken waarom hoogsensitiviteit geen stoornis is en waarom je het beter niet zo kan noemen. In deel 5: Waarom kan je HSP beter geen stoornis noemen?

Zoals alles in het leven, wordt iets alleen maar positief of negatief doordat we het als zodanig bevinden; op zichzelf is alles neutraal totdat we het bestempelen of oordelen. En zoals in eerdere delen te lezen is, verandert dit perspectief met de tijd, door cultuur en ook vanbinnen in onszelf. ‘HSP is een stoornis’ is dus een mening of perspectief, ‘HSP’ers zijn overemotioneel’ ook en ‘HSP’ers zijn creatief’ ook. Het zijn alleen meningen en perspectieven om iets te bekijken, maar niet per se de waarheid. Om dit te illustreren, voor de beelddenkers onder ons, bekijk eens dit bekende plaatje:

empathy_design

Perspectief

Zo werkt het ook met HSP. De een bekijkt het van onder, de ander van boven en ziet vanuit zijn perspectief iets anders, maar dit maakt een enkel perspectief niet zomaar ‘de waarheid’. Natuurlijk brengt ieder zijn eigen ervaringen mee en die kunnen ook negatief zijn, maar je perspectief op HSP staat niet vast. Je hebt de keuze vanaf welke zijde je je het wil bekijken, om het maar even lekker zweverig te zeggen: je hebt de keuze om jouw waarheid te bepalen.

Labels

Welk perspectief je inneemt bepaalt waarschijnlijk hoe jij HSP gaat noemen: een stoornis, een karaktereigenschap, een diagnose, een zegen, een valkuil, een kwaliteit etc. Sommigen zullen zeggen dat het niet uitmaakt hoe je het noemt, dat het enkel een label is of dat je het zelfs beter niet kan benoemen.

Toch maakt het een groot verschil welk label je ergens op plakt. Denk bijvoorbeeld aan de reclamewereld, daar wordt koste noch moeite gespaard om een prettig label op een product te plakken. Je kan natuurlijk overdrijven, maar er is een wezenlijk verschil in het gevoel dat je krijgt bij: ‘gemalen koffie’ of ‘Douwe Egberts Melange Rood’ – de inhoud is hetzelfde maar de naam maakt dat je er toch net even anders naar kijkt. Of je dit nu wil of niet, wetenschappelijk gezien gebeurt het (onbewust) wel. Denk aan hoeveel tijd aankomende ouders erover doen om de naam voor hun kind te verzinnen. Als namen niet belangrijk waren, maar alleen de inhoud, dan zou niemand hier zoveel tijd aan besteden.

Daarnaast is er een belang voor jezelf om iets correct te benoemen, een stukje zelferkenning. Welk label jij erop plakt weerspiegelt hoe je ertegenover staat en bevestigt daarom je perspectief nogmaals. Dit is een cirkeltje dat rond gaat: perspectief en label blijven elkaar beïnvloeden en bevestigen. Doe je alsof het niet belangrijk is het correct te benoemen, dan geef je daarmee ook impliciet aan dat datgene wat je benoemt ook niet belangrijk is. Daarom is het essentieel om goed na te denken over hoe je het wil noemen en welke invloed dat zal hebben op jou en je omgeving.

De slachtofferrol

Hoe je het beestje noemt is bepalend voor je eigen perspectief, ervaring en daaropvolgend je handelen – en ook voor het perspectief van anderen. Als je een persoonlijkheidskenmerk als stoornis gaat zien, zoals extraversie, dan kan je bijvoorbeeld zeggen: ‘Ja, maar daar kan ik niks aan doen, want ik ben nou eenmaal zo, ik lijd aan extraversie.’ Met een dergelijk perspectief kies je voor een slachtofferrol, haal je je eigen kracht weg en leg je de verantwoording voor de omgang ermee buiten jezelf. Daarnaast straal je dit uit naar buiten: gedraag je je als slachtoffer, dan kun je ook verwachten dat anderen je zo gaan behandelen.

Je toekomstperspectief

En verder: wat is je toekomstverwachting van HSP als je ervoor kiest het als stoornis te zien? Een stoornis is iets dat genezen of behandelt moet worden. En dan kom je er lelijk vanaf, want HSP is niet te genezen. Een persoonlijkheidskenmerk blijft je leven lang bij je. Wie zou er niet moedeloos worden van dat vooruitzicht: een stoornis waar je niet van kan genezen. Nee, HSP is een karaktertrek, dat feit kan je niet veranderen, alleen de omgang ermee kan je veranderen. Maar, door het een stoornis te noemen maak je dat moeilijker of onmogelijk voor jezelf.

Neutraal startpunt

Daarmee wil ik niet zeggen dat je overdreven positief zou moeten doen over HSP – het is niet altijd een feestje, maar dat zijn andere karaktertrekken ook niet. Iedereen ondervindt weleens last van karaktertrekken zoals extraversie, emotionele stabiliteit of openmindedness. Wetenschappelijk gezien is HSP een karaktertrek en dat is noch positief, noch negatief. Dat is een uitstekend en realistisch startpunt om vanuit te gaan want het ontkent niet dat er zowel positieve als negatieve kanten aan kunnen zitten – maar dat de interpretatie daarvan afhankelijk is van de persoon en diens perspectief.

Positieve draai

Als het gaat om die interpretatie ben ik ervoor om er een positieve draai aan te geven, want eerlijk gezegd: waarom niet? – stel jezelf die vraag eens. Die positieve draai zit zowel in het meer aandacht geven aan de positieve kenmerken, als actief leren omgaan met de negatieve. Want elk van de kenmerken van HSP kunnen je zowel iets positiefs als negatiefs brengen. Het kenmerk informatieverwerking zorgt ervoor dat we bijvoorbeeld meer geluidsprikkels binnen krijgen. Daardoor is harde muziek misschien overweldigend, maar tegelijkertijd hoor je meer details in muziek en kan je er meer van genieten – verzin vooral je eigen voorbeelden hierbij.

De vraag is welke van de twee perspectieven je meer aandacht geeft en daarmee een grotere rol laat spelen in je leven. Zet je een schijnwerper op de negatieve ervaring of de positieve. En wanneer je zo’n negatief effect ondervind, welke keuze maak je dan:  ben je slachtoffer van de omstandigheden of kun je er zelf een actieve rol in spelen? En hoeveel belang wil je eraan geven – ben je het over een week/maand/jaar alweer vergeten?

Jouw waarheid

Welk perspectief je aanneemt is dus bepalend voor je handelen en ervaringen in de omgang met HSP. Want ga je zoals het plaatje met de cijfers aan de andere kant staan dan is het nummer ineens een negen in plaats van een zes – is HSP ineens een kwaliteit in plaats van een stoornis – heb je ineens zelf de verantwoordelijkheid en controle over hoe je ermee omgaat in plaats van de slachtofferrol – is dat ineens een keuze in plaats van een omstandigheid. Wat is jouw waarheid en waarom koos je hiervoor? Wat levert deze waarheid jou op? Is het goed om verschillende waarheden te overwegen?

Je echt realiseren dat dit alles voornamelijk een keuze is, kan best confronterend zijn, want het maakt jou grotendeels verantwoordelijk voor je situatie – maar tegelijk heb je daarmee ook de controle. Doe er je voordeel mee! 🙂

Lees meer:

Deel 1: Wat is een stoornis?

Deel 2: Wat is HSP?

Deel 3: Waarom is HSP geen stoornis?

Deel 4: Waarom ervaren sommige mensen HSP als stoornis?