Waarom HSP geen stoornis is – Deel 2: Wat is HSP?

Onder hoogsensitieve mensen hoor je soms: ‘ik heb de diagnose gehad’ of ‘HSP is een aandoening’. Daarom is het hoog tijd om aan de hand van een aantal vragen te bekijken waarom hoogsensitiviteit geen stoornis is en waarom je het beter niet zo kan noemen. In deel 2: Wat is HSP?

Nee, hoogsensitiviteit is geen zweverig woord voor overemotioneel of een stoornis waarvan je kunt genezen. Toch wordt het soms gekoppeld aan allerlei spirituele ideeën, er hangt een stigma aan, dokters doen er soms lacherig over en de wetenschap hield zich er lang verre van. Die tijd is langzaamaan voorbij. Hoogsensitiviteit is namelijk niets meer of minder dan een persoonlijkheidskenmerk, net zoals bijvoorbeeld introversie-extraversie. De kenmerken van HSP (Highly Sensitive Person) zijn als eerste onder die noemer naar buiten gebracht door psychologe en onderzoekster Eileen Aron.

Hoogsensitiviteit betekent diepgaande verwerking

Maar, uit nieuw onderzoek van Elke Van Hoof, professor aan de Vrije Universiteit Brussel, blijkt dat sommige van de conclusies van Aron overhaast waren. “Op basis van ons onderzoek zien wij dat het enige essentiële kenmerk van hoogsensitiviteit diepgaande verwerking is. Daaruit kunnen een aantal andere eigenschappen voortvloeien, zoals overprikkeling of emotionaliteit of subtiliteiten waarnemen. Maar niet noodzakelijk bij iedereen, zoals wordt gezegd,” stelt ze in een interview met journaliste Catherine Ongenae.

In het onderzoek van Van Hoof vergeleek ze via een fMRI-scanner de hersenen van HSP en niet-HSP. Daaruit blijkt dat de hersenen van een HSP bij bepaalde opdrachten in meer gebieden oplichten: “Simpel uitgelegd heeft een niet-HSP’er een filter in het informatieverwerkingssysteem in de hersenen. Afhankelijk van welke activiteit hij uitvoert, beslist de filter welke informatie er binnenkomt. Die gefilterde informatie wordt verwerkt in de hersenen. HSP’ers hebben die filter niet: alle prikkels komen op eender welk moment binnen.”

Hoogsensitiviteit is een alternatieve overlevingsstrategie

De hersenen van Hoogsensitieve mensen functioneren dus anders, daardoor krijgen HSP’ers volgens Van Hoof ook zo vaak te horen dat ze dingen te complex maken, te ver gaan met interpretaties en omdat ze in een relatieve minderheid zijn – 15 tot 20% van de bevolking is HSP – worden ze soms ‘anders’ bevonden. Ook bij dieren komt HSP ongeveer evenveel voor volgens Aron, het is dan ook aangeboren en wordt gezien als onderdeel van een bepaalde overlevingsstrategie: eerst observeren en dan handelen.

Hoogsensitiviteit is niet zwart-wit

Interessant aan het onderzoek van Van Hoof is dat ze HSP niet als een zwart-wit kwestie ziet: het is niet zo dat je ofwel hoogsensitief bent of niet, maar je bent het meer of minder op een schaal. Net zoals dat ook met andere karaktereigenschappen werkt: je kan erg introvert zijn, maar ook een klein beetje.

Hoogsensitiviteit is op zichzelf geen probleem

De mate waarin je hoogsensitiviteit als probleem ervaart wordt volgens Van Hoof beïnvloedt door andere persoonlijkheidskenmerken en de manier waarop je omgaat met uitdagingen in het leven. “Net zoals een persoon met autisme niet per definitie iemand is die alleen maar probleemgedrag vertoont. Daarom spreek ik ook niet graag over HSP’ers, wel over personen met HSP – ze bezitten nog andere kenmerken dan HSP.”

Hoogsensitiviteit heeft voor- en nadelen

Volgens Van Hoof kunnen mensen met HSP veel meer doen met eenzelfde hoeveelheid informatie, en afhankelijk van intelligentie zien ze sneller patronen. “Ze zijn dikwijls creatiever, en ze zijn in staat om meer non-verbale signalen op te pikken.” Het nadeel is dat HSP’ers sneller overprikkeld raken, dingen persoonlijker opnemen en soms communicatieproblemen hebben met niet-HSP’ers. Hoewel HSP’ers over het algemeen heel goed zijn in hun werk, zijn hun innovatieve ideeën soms zo vooruitstrevend dat ze niet serieus genomen worden.

Hoogsensitiviteit is niet met een simpel testje vast te stellen

Hoewel sommigen zich er misschien in herkennen is het volgens Van Hoof geen goed idee een testje op internet te doen om te ontdekken of je HSP bent of niet. “Een lijst met 23 vragen is geen goede parameter om te ontdekken of je hoogsensitief bent. De vragen zijn niet genormeerd en overlappen met aandoeningen en stoornissen, zoals het borderline syndroom, bipolaire stoornis, autismespectrumstoornis, ADHD of ADD. Bovendien zijn de vragen veel te breed, te negatief en te emotioneel geformuleerd, ze vertrekken vanuit klachten en dysfunctie. Terwijl uit ons onderzoek blijkt dat er ook veel HSP’ers zijn die goed functioneren en zich niet in die test herkennen.”

Van Hoof is zelf een test aan het ontwikkelen die een uur duurt om in te vullen en twee keer wordt afgenomen. “Om zulke krachtige uitspraken te doen over iemands persoonlijkheid moet je zeker zijn. Zodra ik 100 procent zeker ben dat onze test accuraat is, wordt hij voor iedereen beschikbaar gemaakt.”

Lees het volledige interview met Elke van Hoof

Bekijk de factsheet van Elke van Hoof over HSP, gericht aan huisartsen

Bekijk het boek waarin Elke van Hoof haar bevindingen deelt

Lees meer delen:

Deel 1: Wat is een stoornis?

Deel 3: Waarom is HSP geen stoornis?

Deel 4: Waarom ervaren sommige mensen HSP als stoornis?

Deel 5: Waarom kan je HSP beter geen stoornis noemen?