Waarom HSP geen stoornis is – Deel 1: Wat is een stoornis?

Onder hoogsensitieve mensen hoor je soms: ‘ik heb de diagnose gehad’ of ‘HSP is een aandoening’. Daarom is het hoog tijd om aan de hand van een aantal vragen te bekijken waarom hoogsensitiviteit geen stoornis is en waarom je het beter niet zo kan noemen. In deel 1: Wat is een stoornis?

Om serieus te onderzoeken of HSP wel of niet een stoornis is, is het belangrijk eerst te weten wat een stoornis eigenlijk is. Een psychische stoornis, zoals een depressie of eetstoornis, is een aandoening die het denken, voelen en handelen zodanig beïnvloed dat iemand niet meer optimaal kan functioneren in het dagelijks leven gedurende een langere periode. Het werk, de zelfverzorging en het sociale netwerk lijden eronder – zodanig dat het als een zware last gevoeld wordt. Wanneer het precies een stoornis is, kan je niet zelf bepalen aan de hand van bijvoorbeeld een testje op internet, maar alleen door een psycholoog/psychiater laten vaststellen.

Vaststellen van een stoornis

Begin vorige eeuw deden psychologen en psychiaters dit uit de losse pols gebaseerd op eigen ervaring. Dat zorgde voor veel verwarring. Daarom is er om een lijn aan te brengen in de psychiatrie een handleiding gemaakt met criteria van stoornissen. Ook omdat het lastig is een behandeling voor een stoornis te ontwikkelen als niet iedereen hetzelfde verstaat onder bijvoorbeeld ‘depressie’. En daarnaast is het onmogelijk te onderzoeken hoe effectief een behandeling is als je niet hetzelfde beginpunt hebt.

De handleiding die hieruit volgde heet de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), op dit moment is er een vijfde versie van in omloop, maar wordt versie vier nog steeds veel gebruikt. De DSM is decennia lang ontwikkeld door psychologen en psychiaters en eens in de zoveel tijd bijgesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Deze handleiding gaat niet in op de oorzaak van stoornissen of de behandeling (en dat is ook niet van belang voor de vraag over HSP), alleen de vaststelling dat iets een stoornis is.

Handleiding is niet heilig

Er zijn natuurlijk ook kritieken op, bijvoorbeeld dat de handleiding niet cultuursensitief zou zijn. En verzekeraars zijn de DSM soms als criterium voor het uitkeren van een vergoeding gaan gebruiken. In de nieuwste versie is de lat voor een diagnose lager gelegd en zijn er ook gemoedstoestanden in opgenomen die door psychologen niet per se als stoornis gezien worden. Wellicht dat dit ten dele het gevolg is van het verzekeringssysteem.

De DSM is een vrij rigide instrument en wordt zeker niet als heilig beschouwd, maar betere alternatieven zijn er ook niet (Er zijn wel andere handleidingen zoala ICD-10). Vooropgesteld is dat diagnosticeren vooral een mensentaak is waarbij de DSM als ondersteuning gebruikt wordt. Het helpt bij het herkennen van het patroon van een stoornis om zo tot een geschikte behandeling te komen. Een voorbeeld: borderline-persoonlijkheidsstoornis. De criteria gelden hierbij als leidraad, niet als vaststaande regels. Merk daarbij op dat je nog geen mogelijke borderliner bent als je één kenmerk hebt, maar minstens vijf.

Stoornissen komen in deze handleiding pas terecht na jaren onderzoek. Daarom bestaan sommige stoornissen als zodanig nog niet zo lang. Hierdoor is er over de jaren een stijging in het aantal diagnoses van bijvoorbeeld autisme te zien omdat deze eerder niet als zodanig herkend werd en nu wel. Het is erg onwaarschijnlijk dat hetzelfde met HSP zal gebeuren en dat deze in de toekomst opgenomen zal worden in de DSM als stoornis.

Lees meer:

Deel 2: Wat is HSP?

Deel 3: Waarom is HSP geen stoornis?

Deel 4: Waarom ervaren sommige mensen HSP als stoornis?

Deel 5: Waarom kan je HSP beter geen stoornis noemen?